جهش دوباره قیمت نفت و بازگشت کابوس رکود به اقتصاد جهانی

جهش شدید قیمت نفت در هفته جاری، احتمال افزایش نرخ بهره توسط فدرال رزرو در هفته آینده را به شدت بالا برده و بحث درباره احتمال وقوع رکود اقتصادی را برای نخستین بار از هفته‌های آغازین جنگ ایران، دوباره بر سر زبان‌ها انداخته است.
در پی تشدید دوباره تنش‌ها میان واشنگتن و تهران و در غیاب هرگونه چشم‌انداز روشنی برای توافق، قیمت نفت خام برنت در این هفته برای نخستین بار از ماه ژوئیه از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد و شاخص نفت خام آمریکا نیز رقم ۱۰۰ دلار را پشت سر گذاشت. با گذشت شش ماه از آغاز این درگیری نظامی، اقتصادهای جهانی و ایالات متحده در برابر بدترین اختلال بازار انرژی در تاریخ که با مسدود شدن جریان نفت و گاز در تنگه هرمز رقم خورد، همچنان تاب‌آوری نشان داده‌اند.
در ماه‌های گذشته بسیاری از کشورها برای پر کردن خلأ ناشی از محدودیت عرضه خاورمیانه، به برداشت از ذخایر راهبردی خود روی آوردند. در همین حال چین واردات نفت خام خود را به شدت کاهش داد و صادرات فراورده‌های سوختی را محدود کرد. در کنار این اقدامات، کاهش تقاضا ناشی از قیمت‌های بالای نفت و سوخت نیز به کمک بازار آمد تا از ماه مارس تا کنون، به استثنای جهش‌های مقطعی در زمان اوج‌گیری تنش‌ها در خلیج فارس، بازار نفت به طور نسبی آرام باقی بماند.
اما اکنون بیشتر این ضربه‌گیرها از بین رفته‌اند. برای نمونه موجودی نفت خام در ذخایر راهبردی ایالات متحده به پایین‌ترین سطح خود از اوایل دهه ۱۹۸۰ رسیده است. از سوی دیگر چین محدودیت‌های صادرات سوخت خود را کاهش داده و خرید نفت خام را از سر گرفته است به طوری که واردات این کشور از پایین‌ترین سطح یک دهه اخیر در ماه ژوئن، دوباره روند صعودی به خود گرفته است.
اگرچه جریان عبور نفت خام از تنگه هرمز تا حدودی بهبود یافته و به حدود نیمی تا دو سوم سطح پیش از جنگ رسیده است اما عرضه فراورده‌های سوختی همچنان به شدت محدود است. با توجه به ناتوانی پالایشگاه‌های خارج از خاورمیانه و روسیه در جبران افت عرضه این دو منطقه، فشاری که بر بازارهای فراورده‌های سوختی وارد می‌شود بسیار شدیدتر از فشار بر قیمت نفت خام است.
در نتیجه این تحولات، قیمت بنزین و گازوئیل در پایان تابستان با افزایش شدیدی مواجه شد. قیمت بنزین در ایالات متحده برای این مقطع از سال یعنی زمانی که به طور معمول به دلیل کاهش تقاضای فصلی افت می‌کند، در سطحی بی‌سابقه و رکوردشکن قرار دارد. قیمت گازوئیل نیز که سوخت اصلی اقتصاد به شمار می‌رود، پس از شکستن رکورد تاریخی ۵.۸۵ دلار در هفته گذشته، برای نخستین بار به میانگین ۶ دلار در هر گالن در ایالات متحده رسیده است.
جهش قیمت نفت خام و سوخت در حال بالا بردن بازده اوراق قرضه خزانه‌داری و هزینه‌های استقراض بلندمدت است. در همین راستا فدرال رزرو ممکن است برای پیشگیری از یک شوک تورمی جدید، در اوایل هفته آینده نرخ بهره کلیدی خود را افزایش دهد. در چنین فضایی، کلمه رکود بار دیگر به آرامی وارد محافل اقتصادی شده است.
به گفته تحلیلگران گلدمن ساکس، اگرچه رکود در حال حاضر چشم‌اندازی بسیار دور به نظر می‌رسد اما در صورت تداوم جهش قیمت نفت و سوخت، احتمال وقوع آن افزایش خواهد یافت. این بانک سرمایه‌گذاری در ماه مارس و همزمان با آغاز درگیری‌ها در خاورمیانه، احتمال وقوع رکود در دوازده ماه آینده را ۳۰ درصد برآورد کرده بود. اما مقاومت شش‌ماهه اقتصاد جهانی و آمریکا در برابر این اختلال عرضه و استفاده از ضربه‌گیرهای موجود در ماه‌های اخیر، این احتمال را اکنون به ۱۵ درصد کاهش داده است.
یان هاتزیوس، اقتصاددان ارشد گلدمن ساکس در این هفته به یاهو فایننس گفت که این بانک برآورد خود از خطر رکود دوازده ماهه را کاهش داده و از ۳۰ درصد در ماه مارس به ۱۵ درصد رسانده است اما او هشدار داد که اگر بازار با شوک جدیدی مواجه شود، این رقم دوباره افزایش خواهد یافت.
در حالی که رکود ممکن است چشم‌اندازی دور باشد اما افزایش نرخ بهره به طور قطع این‌گونه نیست. ابزار سنجش نرخ بهره گروه بورس بازرگانی و کالای شیکاگو نشان می‌دهد که تا تاریخ ۱۰ سپتامبر، معامله‌گران احتمال افزایش ۰.۲۵ درصدی نرخ بهره در نشست هفته آینده فدرال رزرو را ۷۲.۴ درصد پیش‌بینی کرده‌اند، در حالی که این رقم یک هفته قبل از آن تنها ۴۹.۴ درصد بود.
بر اساس ارزیابی گلدمن ساکس، اگر قیمت‌ها در این سطح بالا باقی بمانند یا جهش بیشتری داشته باشند، رشد اقتصادی و هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان نیز ضربه خواهند خورد. این بانک وال‌استریت در حال حاضر رشد تولید ناخالص داخلی را برای نیمه دوم سال حدود ۱.۵ درصد پیش‌بینی می‌کند اما هاتزیوس تاکید دارد که این پیش‌بینی بدون در نظر گرفتن یک شوک بزرگ دیگر انجام شده است. او تصریح کرد که اگر قیمت بنزین افزایش چشمگیری داشته باشد، به احتمال زیاد این پیش‌بینی کاهش می‌یابد زیرا این مسئله به طور مستقیم بر درآمد واقعی مصرف‌کنندگان تاثیر می‌گذارد.
در حالی که قیمت بنزین به طور مستقیم بر میزان هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان اثر می‌گذارد، رکوردشکنی قیمت گازوئیل به معنای افزایش قیمت کالاها و شتاب گرفتن تورم است. پاتریک دهان، رئیس بخش تحلیل نفت در شرکت گس‌بادی در این باره می‌گوید که رکوردهای تاریخی جدید هر روز ثبت نمی‌شوند و این رکورد خاص برای اقتصاد بسیار دردناک خواهد بود. او معتقد است حتی اگر این درد بی‌درنگ احساس نشود، قیمت‌های بی‌سابقه گازوئیل بر تک‌تک محموله‌ها و تمام کالاها در سراسر زنجیره تامین تاثیر گذاشته و تورم را در سراسر این چرخه دوباره شعله‌ور خواهد کرد.
وی در ادامه افزود که این افزایش در زمانی از سال رخ می‌دهد که قیمت گازوئیل به طور سنتی نیز بالا می‌رود و این امر بر درد و فشار موجود می‌افزاید. او به آمریکایی‌ها پیشنهاد داد که خود را برای یک فصل تعطیلات پرهزینه‌تر آماده کنند زیرا به نظر می‌رسد با تداوم تنش‌های جغرافیای سیاسی به عنوان عامل اصلی، قیمت گازوئیل همچنان به روند صعودی خود ادامه دهد.